Written by
Gringo in Belo Horizonte
Impressie van een vreemdeling in de miljoenenstad
Indrukken van een Nederlander in Belo Horizonte, zijn Europese cultuur vergelijkend met die van Brazilië.
Brazilianen en hun wereld
Ruim een jaar verblijf ik nu in Belo Horizonte, ik kan me niet langer beschouwen als een toerist. Een jaar temidden van Brazilianen: donkere Brazilianen met een uiterlijk dat sterke Afrikaanse roots moet hebben, maar ook kenmerken heeft dat juist niet Afrikaans is. Er zijn genoeg donkere Brazilianen te bewonderen met sluik haar, dunne lippen, rechte neus en zelfs met blauwe ogen; blonde Brazilianen, die je voornamelijk in het zuiden zal aantreffen, maar ook in enkele plaatsen in het hoge noorden. Deze blanken bezitten Europese roots, maar ook zij hebben zich vermengd en vertonen kenmerken van de andere rassen. Het is niet ongebruikelijk, zoals met mijn vorige vriendin, dat ze zowel Afrikaans, Indiaans als Europees bloed in zich dragen. Het resultaat is soms oogverblindend, en mijn vroegere vriendin mag zeker tot deze categorie der schoonheden worden gerekend.
Melting pot
Een gemiddelde Braziliaan bestaat eigenlijk niet, maar zijn dusdanig vermengd dat nagenoeg alle variaties op de Braziliaanse bodem zijn te vinden die je maar kan bedenken. En vanwege deze mengelingen van alle rassen is racisme geen maatschappelijk probleem in Brazilië. Ter verduidelijking: een vorm van rascisme bestaat wel waarbij de zwarte bevolking is achtergesteld en nog steeds niet echt onder de andere Brazilianen wordt opgenomen, maar een haat tegen hen bestaat niet. De vorige FIFA-baas João Havelange zei ooit dat hij zo trots was op zijn land, omdat het een van de weinige landen is zonder racisme. Gezien de uitleg hierboven is het een eufemisme, maar geeft wel aan hoe Brazilianen met hun diversiteit aan roots met elkaar omgaan. Ze zijn vriendelijk en gemoedelijk tegen hun landgenoten, maar ook tegenover buitenlanders kennen ze een vrij open en gastvrije houding. De nieuwsgierigheid wint vaak van de angst voor het onbekende, en vrij snel worden diverse vragen op je afgevuurd over je herkomst en wat je (in hemelsnaam) hier in Brazilië doet.
Dromen
Vele Brazilianen zijn zeer bewust van hun geringe ontplooiingsmogelijkheden in Brazilië en dromen van een beter bestaan in de Verenigde Staten en Europa. Tegenwoordig staat de Verenigde Staten op een lager voetstuk dan een vijftal jaar geleden, dankzij de striktere immigratieregels en de strengere visumvoorwaarden voor Brazilianen. Het komt nog vaak voor dat Brazilianen de toegang wordt geweigerd als de immigratiedienst DENKT dat ze illegaal willen verblijven. Zij worden dan zonder pardon teruggestuurd met een grote stempel in hun paspoort dat ze vijf jaar lang toegang wordt ontzegd tot de VS. Hoe meer Brazilianen te weten komen over het dagelijkse kille en afstandelijke leven in (Noord-West) Europa en de Verenigde Staten, des te minder trek ze hebben om daar hun bestaan op te bouwen. Hun doel wordt dan grondig aangepast en beperkt tot een verblijf van een of meerdere jaren om geld te verdienen of aan hun carrière te werken.
Gringo Louco?
Doordat ze van mening zijn dat het Rijke Westen beter is, vragen ze en masse zich openlijk af waarom een westerse gringo, zoals een buitenlander hier wordt genoemd, heeft te zoeken in hun arme land. Het kost mij dan ook veel moeite om het hen in het kort uit te leggen. Aanvankelijk snappen ze het totaal niet, maar met meer kennis over het kille en afstandelijke Europa kweken ze meer begrip en groeit een kleine trots in hen. Dat hun land zo slecht nog niet is, ook al is het in hun ogen één grote corrupte bende en bron van grote armoede.
Americano? Alemão? Não! Holandês!
Ondanks mijn langer verblijf in het doorgaans zonnige en warme Brazilië zorgen mijn Nederlandse genen ervoor dat ik mijn blanke huid behoud. Ik ben wijs genoeg om me niet overmatig aan de soms zeer felle zon bloot te stellen. De huid veroudert dan snel, je kan een aantal problemen op langere termijn aan overhouden, waaronder huidkanker. Mijn blanke huid valt nogal op tussen de getinte inwoners van Belo Horizonte. In het noorden vind je een wat donkerder populatie dan in Belo Horizonte; bereik je de landgrenzen in het zuiden met Argentinië en Paraguay, dan valt de blanke huid veel minder op, te danken aan grote groepen Europese migranten die zich daar gevestigd hebben. Hun nazaten bezitten de Duitse, Nederlandse, Engelse. Italiaanse en Portugese genen die de blanke huid alsnog instand houden. Een stad als São Paulo is een ware smeltkroes aan nationaliteiten en rassen. Grote groepen Europeanen, Afrikanen en zelfs Aziaten leven er, soms samengeklonterd in grote wijken.
Ah, Holanda!
Maar in BH zijn blanke Europeanen als ik eerder een uitzondering en herhaaldelijk wordt mij gevraagd of ik een Amerikaan ben. Cruz credo! Hell no! Ik moet ze dan geduldig uitleggen dat er meer landen zijn in de wereld waar blanken wonen. Dan denken ze gelijk aan Duitsland. Mede dankzij mijn continentale accent van Brits-Engels. En wederom moet ik ze teleurstellen, ik kom uit Nederland. Zeg dan niet Países Baixos, want dat kennen de meeste Brazilianen niet, of ze verstaan je verkeerd. Maar als je Holanda zegt, wat eigenlijk de onjuiste naam is, doet hen een figuurlijke lamp ontbranden en klinkt een soms verrast AHA, of een verwonderlijke OH? Met de naam Holland ontbarsten de volgende clichés: kom je uit Amsterdam? Kan je makkelijk aan dat spul (wiet) komen? Kan je fietsen? Is Holland echt zo klein? Je spreekt dus vloeiend Duits? Je kan dan uitleggen dat Duitse een heel andere taal is dan Nederlands, en meer verschillen vertoont dan het Spaanse en Portugees onderling.
Voetbaltaal
Aha, het land van Croeijf, Goelit, Ven Besten. Bijna iedere Braziliaanse voetbalfanaat kent deze namen, en ze memoreren ook aan DE wedstrijd tussen Nederland en Braziland in 1994, in de Verenigde Staten, die Nederland op ongelukkige wijze had verloren. Ze roemen nog steeds de fabuleuze vrije trap van Branco, die Brazilië aan de overwinnig hielp. Ze hebben het liever niet over de wedstrijd van 1974, toen ze als wereldkampioenen door Nederland werden verslagen. Ook niet over de thriller van 1998, die door strafschoppen moest worden beslist. En ook de Brazilianen denken dat we in klederdracht op klompen lopen, met de tulpen in onze knuisten. Er is dus veel werk aan de winkel voor Holland Promotie!
Blond met Blauwe Ogen
Hoe algemeen in Nederland en de omringende landen, en hoe zeldzaam in het grootste deel van Brazilië: blond haar met blauwe ogen. Slechts in het zuiden, grenzend aan Argentinië en Paraguay zijn veel meer Brazilianen met blond haar en blauwe ogen te vinden, afstammelingen van West-Europeanen in vroeger tijden. In de meer noordelijke steden, als Belo Horizonte, en in het verre noorden, hebben donker haar en bruine of donkere ogen de overhand en geldt het kenmerk van blond haar en blauwe ogen als een schoonheidssymbool. Je moet dan niet raar opkijken als Brazilianen je langdurig aanstaren als je tot deze categorie van buitenlanders behoort. Het is de droom van vele Braziliaanse meisjes een vriend te hebben die niet donker is en uit het buitenland komt. Ze zijn uitgekeken op de alledaagse en onbetrouwbaar geachte landgenoten. In feite kennen wij in West-Europa het omgekeerde. We raken uitgekeken op de blonde blauwogige meerderheid en in onze heldere ogen zijn een getinte huid, donker haar en donkere ogen een schoonheidssymbool. Welke Nederlandse man droomt er niet van een exotische schone aan de haak te slaan? Met mijn donkerblonde kapsel en diepblauwe ogen begeef ik me dan in een paradijs...
Over een paradijs gesproken....
Zeven Vrouwen, Een Man
Dit is geen grap, maar deze veronderstelling heeft zelfs het landelijk TV-nieuws gehaald, toen een onderzoek toonde dat op elke zeven vrouwen slechts één man beschikbaar was in Belo Horizonte. Een grappenmaker zou dan zeggen dat zes van die zeven man dan homo zou moeten zijn, maar maak deze grap niet in het openbaar: niet iedere Braziliaanse man kan hier om lachen. Voor de vrouwen in Belo Horizonte is het zeker geen grap: de mannen hebben de stad massaal verlaten om een beter bestaan te vinden buiten de stad, in São Paulo, in Rio, in het Zuiden. En inderdaad, de meeste vrouwen en meisjes klagen dan ook steen en been over het gebrek aan mannen in deze miljoenenstad, en als ze nog beschikbaar zijn, dan is er ook van alles mis met deze mannen. Braziliaanse mannen hebben voor de vrouwen over het algemeen niet bepaald een goede reputatie: ze zijn niet betrouwbaar, ze zijn niet trouw, en ze zijn uit op één ding: hoe snel kan ik haar onder de lakens krijgen.
Populaire buitenlanders
Vandaar dat vele vrouwen in Belo Horizonte meer gecharmeerd zijn van buitenlanders, en dan heb ik het niet over Zuid-Amerikanen, maar over Amerikanen en Europeanen. In hun ogen zijn deze beter te vertrouwen, zijn ze trouwer en hebben hun verstand ook op de juiste plek, in de bovenkamer, in plaats van een bungelende positie tussen de benen. Het is niet ongebruikelijk dat bij het uitgaan een man met een vriendin en enkele van haar vriendinnen zijn waar te nemen. Het is eerder een regelmaat dat je een man ziet met twee vrouwen: een goede vriendin en haar beste vriendin. Je kan je dan voorstellen dat geen van deze vrouwen de vaste vriendin van de man is, gezien het feit dat ook hier in Brazilië de vrouwen behoorlijk tot zeer jaloers kunnen zijn. Niet verwonderlijk gezien de slechte reputatie van de mannen. Vele Braziliaanse vrouwen hebben een min of meer vaste vriend voor hun tijdverdrijf, zonder al te veel verplichtingen. Het is voor een buitenstaander niet altijd te volgen dat de vrouwen zo snel en behoorlijk vaak van vriend verwisselen, ook al is er een groot aantal die deze levensstijl niet op na houden en zich beperken tot één partner.
Vriendenkringen